Zuid-Tirol

Zuid-Tirol (Duits en Ladinisch: Südtirol; Italiaans: Alto Adige, informeel Sudtirolo) is de noordelijkste autonome provincie van Italië, onderdeel van de autonome regio Trentino-Alto Adige. De provincie telt ruim 500.000 inwoners en de hoofdstad van Zuid-Tirol is Bozen (Italiaans: Bolzano; Ladinisch: Bulsan).

Zuid-Tirol is drietalig: zowel het Duits, het Italiaans als het Ladinisch, een nauw aan het Reto-Romaans verwante Romaanse taal, heeft een officiële status. Het merendeel van de bevolking is Duitstalig, een kwart spreekt Italiaans en 4% van de bevolking, voornamelijk wonend in de Gherdëinavallei en het Val Badia, spreekt Ladinisch. Deze Ladijnen genieten dezelfde rechten als de Duitstaligen.

Tot 1919 behoorde Zuid-Tirol bij Oostenrijk, maar na de capitulatie van de as-mogendheden is Zuid-Tirol aan Italië toegewezen. Onder het fascistische bewind van Mussolini voerde Italië een onderdrukkende italianiseringspolitiek om het gebied volledig te assimileren. Vanaf 1923 werd het Duits uit het openbare leven verbannen en Duitse plaatsnamen werden vervangen door Italiaanse. De naam Tirol werd verboden en vervangen door Alto Adige. Ook werd een begin gemaakt met het italianiseren van de Duitse achternamen, waarbij zelfs op grafstenen de inscripties veranderd werden. Tevens kwam er een grootschalige immigratie op gang van Italianen uit andere gebieden naar met name de steden. Met als doe de oorspronkelijke bevolking in aantal te overtreffen.

Na een, soms ook bloedige, onafhankelijkheidsstrijd in de jaren 60 is Zuid-Tirol nu een autonome provincie met verregaande eigen bevoegdheden. Zuid-Tirol maakt deel uit van de Euregio Tirol-Zuid-Tirol-Trentino. In wezen beslaat deze het oppervlak van het historische 'kroonland' Tirol van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie. Waarvan het zuidelijke deel in 1919 dus door Italië geannexeerd werd. Dat een en ander nog steeds leeft, blijkt wel uit het feit dat de Oostenrijkse regering (anno 2018) van plan is om de bevolking uit Alto Adige een Oostenrijks paspoort aan te bieden. Dit heeft uiteraard tot afkeuring van de Italiaanse overheid geleid.

Zuid-Tirol is met name bekend om de Dolomieten, een zeer kenmerkend gebergte dat tot de Alpen behoort.


De Dolomieten

Hoewel de Dolomieten geologisch gezien onderdeel zijn van de Alpen, zien ze er wel behoorlijk anders uit. Voor het ontstaan van de Alpen (ca 110 miljoen jaar geleden) waren er diverse (tropische) zeeën, onder andere waar nu de Dolomieten liggen. De koraalriffen die in deze zee groeiden, veranderden in dikke lagen kalk. Rond 50 miljoen jaar geleden werden deze kalklagen omhooggeduwd en vormden vanaf dat moment de Dolomieten. Kalksteen is een zachte steensoort die makkelijk erodeert. Dit is mede de reden dat je in de Dolomieten die kenmerkende steile wanden en scherpe pieken tegenkomt. Het bleke gesteente van de Dolomieten is vernoemd naar de Franse geoloog de Dolomieu en heet dus ook Dolomiet. Het is een wat complex scheikundig verhaal, maar hoewel Dolomiet wel kalkachtig is, is het geen kalkgesteente. Het is namelijk MagnesiumCalciumcarbonaat in plaats van 'gewoon' Calciumcarbonaat. Nou ja, zoals ik al zei... een wat complex scheikundig verhaal.